Deutschland online bookmaker http://artbetting.de/bet365/ 100% Bonus.

CƏNUBİ AZƏRBAYCAN ŞÖBƏSİ

 

Şöbənin ilk müdiri t.ü.e.d., prof. Ş.Tağıyeva olmuş (1976-cı ildən), 2009-cu ildən ona i.ü.f.d., aparıcı Əkrəm Bije rəhbərlik edib. Hazırda şöbənin rəhbəri t.ü.f.d. Səməd Bayramzadədir (2015-ci ildən).

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun mövcud olduğu uzun illər ərzində Cənubi Azərbaycan problemləri, əsasən, “İran tarixi və iqtisadiyyatı” şöbəsi daxilində öyrənilmişdir. Cənubi Azərbaycanla bağlı tədqiqatlarda 1941-1946-cı illər milli-azadlıq hərəkatı və xüsusən, Azərbaycan Milli hökumətinin yaranması, onun müxtəlif sahələr və istiqamətlər üzrə fəaliyyəti, həmçinin həmin dövrdə meydana gəlmiş müxtəlif ictimai-siyasi təşkilatların işi, Azərbaycanda mövcud olan mədəni və mənəvi həyat geniş şəkildə araşdırılmış, hərəkatın meydana gəlmə səbəbləri, hərəkətverici qüvvələri, məğlubiyyət səbəbləri əsaslı şəkildə öyrənilmişdir (M.V.Dəvəli, İ.Q.İbrahimi, K.Məmmədov, M.M.Çeşmazər, S.Mirzəzadə, F.Dəstqoşadə, S.Səmədov, C.Ələsgərov, H.Bülluri, M.R.Vilai).

Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatının əvvəlki mərhələləri də İran şöbəsində tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olmuşdur. Gərgin elmi axtarışların nəticəsində Şeyx M.Xiyabaninin başçılığı ilə 1920-ci il Təbriz üsyanının tədqiqinə həsr edilmiş “İran Azərbaycanında milli-azadlıq hərəkatı. 1917-1920-ci illər” adlı monoqrafiya 1956-cı ildə işıq üzü gördü (Ş.Ə.Tağıyeva).

1976-cı ildə AMEA akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi strukturunda “Cənubi Azərbaycan tarixi” şöbəsi yaradılmış və ona Ş.Tağıyeva rəhbərlik etmişdir. Şöbənin yaradılmasından keçən qısa müddət ərzində, xüsusilə 1978-1979-cu illərdə, bir sıra istedadlı gənc tədqiqatçılar həmin şöbə ətrafında cəmləşdi və bu şöbənin sonrakı fəaliyyəti dövründə neçə-neçə bacarıqlı Cənubi azərbaycanşünas alim və tədqiqatçılar hazırlandı (N.Nəsibzadə, S.Bayramzadə, C.Vəkilov, V.Mustafayev, N.Bayramlı, S.Gəncəliyeva). Odur ki, Cənubi Azərbaycan tarixi problemlərinin kompleks şəkildə öyrənilməsində və aparılmış tədqiqatların nəticələrinin geniş oxucu kütləsinə çatdırılmasında, ümumiyyətlə, Güney mövzusunu qabartmaqda bu şöbənin böyük fəaliyyəti olub.

Cənubi Azərbaycan tarixinin müxtəlif problemlərinin ardıcıl, sistemli və əsaslı şəkildə araşdırılması və tədqiq edilməsinin nəticəsi olaraq 1828-1917-ci illər dövrünə həsr olunmuş və bu sahədə ilk fundamental əsər olan “Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki” adlı kitab Ş.Ə.Tağıyevanın redaktorluğu ilə 1985-ci ildə işıq üzü gördü. Kitabda göstərilən dövr üzrə Cənubi Azərbaycanın sosial-iqtisadi, siyasi-mədəni vəziyyəti, onun Şimalı Azərbaycan ilə iqtisadi-mədəni və inqilabi-siyasi əlaqələrinin inkişafı öz əksini tapmışdır. Kitabın ayrıayrı fəsilləri Ş.Ə.Tağıyeva, T.Ə.İbrahimov, Ə.M.Həbibov O.S.Məlikov, N.R.Məmmədzadə, Q.Kəndli, M.İ.Şəmsi və A.Z.Zunuzi kimi tanınmış alimlərimiz tərəfindən yazılmış və bu zaman tədqiqatın daha dərindən və hərtərəfli araşdırılması, dəqiq elmi nəticələrin əldə edilməsi məqsədilə Azərbaycanın görkəmli tarixçi-şərqşünas alimləri Z.Z.Abdullayev, R.Ə.Seyidov, Ə.M.Agahi və Ə.Əminzadənin təqdim etdikləri müvafiq materiallardan istifadə edilmişdir. Kitabın çapa hazırlanması ilə bağlı işləri şöbənin əməkdaşları Z.Məcidova, S.Bayramzadə, N.Nəsibzadə, N.Bayramova icra etmişlər.

Cənubi Azərbaycan tarixi şöbəsinin yaranmasından keçən 15 il müddətində XIX əsr Təbriz tarixinə (S.Gəncəliyeva), Cənubi Azərbaycan maarifçilərinin fəaliyyətinə (N.R.Bayramova), Cənubi Azərbaycan milli şüurunun formalaşmasına (V.K.Mustafayev), XX əsrin birinci yarısında Azərbaycan-İran mədəni əlaqələrinə (C.M.Vəkilov), Cənubi Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni inkişafına (1947-1962-ci illər – S.Z.Bayramzadə, 1962-1977-ci illər – N.L.Nəsibzadə), Azərbaycan Demokrat partiyasının yaranması və fəaliyyətinə (M.M.Çeşmazər) namizədlik dissertasiyaları həsr edilmiş, sonralar onların bəziləri təkmilləşdirilərək monoqrafiya şəklində çap edilmişdir.

Bu müddət ərzində şöbədə həmçinin Cənubi Azərbaycan tarixinin sonrakı dövrlərini əhatə edən oçerk üzərində gərgin iş aparılmışdır. 1987-ci ildə çap edilmiş Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının X cildində getmiş “Cənubi Azərbaycan” başlıqlı iri həcmli məqalə də bu şöbə tərəfindən təqdim edilmişdir (Ş.Ə.Tağıyeva və S.Z.Bayramzadə). Həmin məqalədə 1828-1917-ci illər tarixini əhatə edən “Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki”nin I cildində öz əksini tapmayan bir sıra məsələlər - Cənubi azərbaycanlıların etnoqrafiyası, folkloru, ədəbiyyatı, dil xüsusiyyətləri, Cənubi Azərbaycanda memarlıq və incəsənət, elm və səhiyyə, radio və televiziya, kitabxanalar və onların fəaliyyəti barədə dəqiq məlumatlar verilmişdir ki, şöbənin gələcək fəaliyyət proqramında həmin mövzular geniş tədqiqat obyekti olmuş və bu gün də araşdırılmaqdadır. 1988-ci ildə 1914-1918-ci illər I Dünya müharibəsi illərində Cənubi Azərbaycanda azadlıq hərəkatının tədqiqinə həsr edilmiş eyni adlı monoqrafiya – “Cənubi Azərbaycanda azadlıq hərəkatı” kitabı (Ə.M.Həbibov) çapdan çıxdı. 1989-cu ildə şöbənin elmi əməkdaşları tərəfindən hazırlanmış “Cənubi Azərbaycan tarixi məsələləri” (Ş.Ə.Tağıyevanın və N.Nəsibzadənin redaktorluğu ilə) məqalələr toplusunun ilk nəşri işıq üzü gördü.

Eyni zamanda akademik Z.M.Bünyadov və Y.B.Yusifovun redaktorluğu ilə ilk dəfə 1994-cü ildə ali məktəb tələbələri üçün çap edilmiş “Azərbaycan tarixi” dərsliyinin I cildində getmiş “Cənubi Azərbaycan (1828-1917)” adlı fəsil (S.Z.Bayramzadə) bu şöbənin məhsuludur.

XX əsrin 80-ci illərinin sonu – 90-cı illərinin əvvəllərində keçmiş Sovet İttifaqının dağılması, müstəqillik uğrunda keçmiş sovet respublikalarında baş verən milli hərəkatlar çərçivəsində baş verən münaqişə və qarşıdurmalar, xüsusilə həmin dövrlərdə baş vermiş və günümüzə qədər davam edən Azərbaycan-Ermənistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi fonunda formalaşan yeni beynəlxalq münasibətlər, qonşu dövlətlərlə, o cümlədən İran İslam Respublikası ilə əlaqələr, nəhayət, 1991-ci ildə “Cənubi Azərbaycan tarixi” şöbəsinin ləğvi barədə qərarın verilməsinə gətirib çıxardı. Onun yerində “İran tarixi və iqtisadiyyatı” şöbəsi nəzdində “Cənubi Azərbaycan elmi araşdırmalar qrupu” yaradıldı. Bundan sonra “Cənubi Azərbaycan elmi araşdırmalar qrupu”nun elmi əməkdaşları “Cənubi Azərbaycan tarixi oçerki”nin sonrakı cildi üzərində işi davam etdirmişlər və həmin əsər yaxın zamanlarda öz çapını gözləyir. Elmi qrupun səyi ilə “Güney Azərbaycan” məlumat kitabı (Ş.Ə.Tağıyeva, Ə.Bije, S.Bayramzadə) və “Güney Azərbaycanda milli-demokratik hərəkat (1941-1946)” adlı monoqrafiya(Ə.Rəhimli-Bije)nəşr olundu. “Cənubi Azərbaycan tarixi məsələləri” məqalələr toplusu işlənilərək yenidən ikinci dəfə çap edildi (1991). Bundan əlavə “İran tarixi və iqtisadiyyatı” şöbəsi Cənubi Azərbaycan tarixi ilə bağlı daha iki əsər –“Cənubi Azərbaycan: milli şüur (XX əsrin I yarısı)” və “Cənubi Azərbaycan məsələsinin öyrənilməsi” (V.K.Mustafayev) adlı kitabları nəşr etdirmişdir.

Birinci əsərdə milli şüurun formalaşmasının siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni amilləri, mərhələləri, əsas xüsusiyyətləri, milli şüurun məzmunu və birlik proseslərində rolu və digər məsələlər, ikinci əsərdə isə Cənubi Azərbaycan məsələsinin tarixşünaslığı öz əksini tapmışdır.

Son illərdə şöbə əməkdaşları Cənubi Azərbaycan tarixinin, müasir ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni vəziyyəti ilə əlaqədar müxtəlif aspektlərdə öz tədqiqatlarını uğurla davam etdirirlər. Belə ki, 1941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatının öndəri, tanınmış mütəfəkkir-ziyalı, inqilabçı-demokrat S.C.Pişəvərinin həyat və mübarizəsinə həsr olunmuş kitablar işıq üzü görüb. Onların arasında Ə.R.Bijenin “Seyid Cəfər Pişəvəri. Həyatı və ictimai-siyasi fəaliyyəti” (Bakı, 2009), yenə də eyni müəllifin Türkiyədə çap olunmuş “S.C.Pişeveri” (Trabzon, 2013), S.C.Pişəvəri. “Məşəle Cavid” (Qum, 2014), “Seyid Cəfər Pişəvəri. Zindan xatirələri” (Bakı, 2014) adlı kitabları qeyd etmək olar.

Şöbə əməkdaşları həmçinin tanınmış tarixçi alim doctor Səməd Sərdariniyanın “Arazın hər iki sahilində soyqırım” əsərini (tərcüməçi A.Maralanlı, Bakı, 2006), “Azadlıq uğrunda mübarizə tariximizdən: Xiyabani hərəkatı - 90” elmi məqalələr toplusunu (elmi redaktoru Ə.Rəhimli, Bakı, 2011) nəşr etmiş, cənublu tarixçi-alim Tohid Məlikzadə Dilməqaninin “Güney Azərbaycan Birinci Dünya müharibəsi illərində” kitabını fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirərək (C.Mirzəyeva) çap etdirmiş (Bakı, 2011) və həmin müəllifin “Azərbaycan Pəhləvilər dövrünün ilk illərində” kitabını da fars dilindən dilimizə tərcümə edərək (C.Mirzəyeva) çapa təqdim etmişlər.

Son illərdə Cənubi Azərbaycan şöbəsinin elmi potensialı, kadr bazası gücləndirilmiş, şöbəyə istedadlı gənc tədqiqatçılar cəlb edilmiş, onların elmi fəaliyyətlərinin istiqaməti və həmçinin elmi tədqiqat işlərinin mövzuları günün tələblərinə, tariximizin hazırkı mərhələsində işlənilib üzə çıxarılması daha aktual sayılan məsələlərə uyğun olaraq müəyyənəşdirilmiş, dissertasiya mövzuları kimi təsdiq edilmişdir. “İran İslam Respublikasının Qafqaz siyasətində Dağlıq Qarabağ problemi (1991-2005-ci illər)” adlı dissertasiya mövzusu müdafiə edilmiş (S.Talıblı) və hazırda monoqrafiya kimi çapa hazırlanır. “İran inqilabından sonra cənubi azərbaycanlıların ana dili uğrunda mübarizəsi (1979-2005-ci illər)” (Y.Hacıyeva), “Güney Azərbaycanın Qərb bölgəsində ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi soyqırım -1918-ci il” (H.Səfəri), “Güney Azərbaycanın Qərb bölgəsinin  etnos-demoqrafik durumu (çağdaş dövrdə)” (C.Mirzəyeva) və “İran İslam İnqilabından sonra Cənubi Azərbaycanda milli şüurun inkişafı” (Ş.Rüstəmova) kimi dissertasiya mövzuları üzərində də işlər davam etdirilir. Güney Azərbaycanın qərb bölgəsinin tarixi abidələrinin öyrənilməsi problemi üzrə tədqiqat aparılır (R.Rüstəmov). Tədqiqatçılar tərəfindən elmi ədəbiyyatlarda mövzuları əhatə edəcək bir sıra yazı və məqalələr dərc edilmişdir.

“Güney Azərbaycan Pəhləvilər dövründə (1925-1979)” (Ə.Bije), “1941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda milli-demokratik hərəkat İran tarixşünaslığında” (S.Talıblı) kimi elmi işlər tamamlanmaq üzrədir. Şöbə əməkdaşlarının hazırladıqları “Güney Azərbaycan: tarix və müasirlik” toplusu (məsul redaktor S.Bayramzadə, redaktor Ş.Rüstəmova) isə çapa təqdim edilmişdir. “Güney və Quzey Azərbaycan: ensiklopedik təqvim (başlıca tarixi olaylar, siyasi və ədəbi şəxsiyyətlər)”adlı kitab (Ə.Rəhimli-Bije, S.Bayramzadə) çapdan çıxmışdır (Bakı, “Apastroff”, 2014, 344 s.).

Hazırda “Səməd Sərdariniyanın əsərlərində Güney Azərbaycan tarixi və mədəni məsələlərinin tədqiqi” (S.Talıblı), “Müasir İranın regional siyasətində Cənubi Azərbaycanın yeri” (S.Bayramzadə) kimi mövzular üzərində tədqiqat işləri davam etdirilir.

Həftənin cümə günlərində şöbədə Güney Azərbaycanın aktual sosial-siyasi, iqtisadi və mədəni məsələlərinə aid dəyirmi masa keçirilir. Burada olan söhbət və müzakirələr gənc güneyşünasların region haqda məlumat və biliklərinin artmasına kömək edir.

Download Template Joomla 3.0 free theme.